Wpływ zmiany klimatu na środowisko naturalne w regionie Morza Bałtyckiego (BSR)

Ekosystemy wykazały na przestrzeni czasu zdolność do przystosowania się do zmian klimatycznych, jednakże natura nigdy nie doświadczyła takiej skali działalności człowieka (IPCC, 2007a). W XXI wieku zdolność ekosystemów do naturalnego przystosowania może być niewystarczająca, aby sprostać zaburzeniom związanym ze zmianą klimatu i innymi globalnymi czynnikami zmiany (ibidem).

Niniejsza sekcja koncentruje się na niektórych istotnych oddziaływaniach zmiany klimatu na środowisko naturalne. Przykładowo, przewiduje się zmianę różnorodności biologicznej – niektóre gatunki wymrą, ale też pojawią się nowe (EEA, 2008). Podstawowa produkcja netto oraz zawartość węgla organicznego w glebie w krajach regionu Morza Bałtyckiego będą wahały się zależnie od zmiany klimatu. Przewiduje się ogólny wzrost podstawowej produkcji netto w regionie (Fronzek i Carter, 2007), natomiast węgiel organiczny w glebie na ziemi uprawnej i na łąkach ulegnie bardziej zróżnicowanej zmianie (Smith i inni, 2005). Niniejszy dział przedstawia również bezpośredni wpływ zmiany klimatu na przemieszczenie gleby, określając przy tym przyszłe zagrożenie dla Szwecji (Fallsvik i inni, 2007).

Podsumowanie wpływu na środowisko naturalne zostało przedstawione w Tabeli 1. Proszę kliknąć na link znajdujący się pod tabelą, w celu uzyskania dalszych informacji na temat poszczególnych podsekcji i badań. Aby uzyskać wskazówki dotyczące interpretowania informacji zawartych w tabeli, proszę zapoznać się z przykładem umieszczonym  po prawej stronie (w języku angielskim).

Tabela 1. Wpływ zmiany klimatu na środowisko naturalne w krajach projektu BalticClimate – podsumowanie ogólnych perspektyw dla uzyskanych scenariuszy wpływu  zinterpretowanych na bazie różnych badań naukowych
(↑↑ Znaczny wzrost; ↑ nieznaczny wzrost; ↓↓ znaczny spadek; ↓ nieznaczny spadek; ○ brak zmiany lub zmiana bez znaczenia; ~ niepewny rezultat; ~↑ niepewny rezultat, tendencja wzrostowa; ~↓ niepewny rezultat, tendencja spadkowa; ─ nie uwzględnione w analizie)

Wpływ zmiany klimatu na:

SWE

FIN

EST

LAT

LIT

RU

GER

Nowowystępujące gatunki roślin ↑↑ ↑↑ ↑↑
Gatunki roślin zanikających ↑↑
Erozję ↑ i ↓
Formowanie się jarów ↑ i ↓
Obsunięcia ziemi
Spływ błota ↑ i ↓
Węgiel organiczny w glebie na ziemi uprawnej Na północy ↓↓, na południu ↑ Na północy ↓↓, na południu ↑ ↑↑
Węgiel organiczny w glebie na łąkach ↑↑ Za zachodzie ↑↑, na wschodzie ↓ ↑↑ 

Aby zobaczyć przykłady scenariuszy wpływy klimatu pochodzące z różnych źródeł, opracowań/badań, przejść do następujących podsekcji:

 Różnorodność biologiczna roślin (pojawiania się i znikania gatunków) (Europa)
Występowanie gadów i płazów (Europa)
Gleba i ziemia (ryzyko skłonność do erozji, tworzenie się wąwozu, osunięcia się ziemi i błota) (Szwecja)
Węgiel organiczny (Europa, z wyjątkiem krajów nadbałtyckich)


Różnorodność biologiczna roślin (Europa)

Przewidywane zmiany liczby gatunków roślin zostały poruszone w raporcie Europejskiej Agencji Środowiska EEA (2008) opartym na badaniu przeprowadzonym przez Bakkenes i innych (2006). Bakkenes i inni (2006) wykorzystali wskaźniki podobne do wskaźnika zasobów naturalnych (ang. natural capital index). Wskaźniki zasobów naturalnych odzwierciedlają tendencje w występowaniu gatunków. W analizie został wykorzystane Zintegrowany Model Oceny Globalnego Środowiska (ang. IMAGE Integrated Model to Assess the Global Environment). Wraz z IMAGE został zastosowany model EUROMOVE -   środowiskowy model roślinności w Europie. Modelowanie wpływu opierało się na scenariuszu klimatycznym HadCM2 A2.

Przewiduje się zmianę różnorodności biologicznej pod dwoma względami: pewne gatunki roślin wymrą i pojawią się nowe. Wszystkie kraje BSR, z wyjątkiem Niemiec, charakteryzują się ogólnie małą liczbę gatunków, które mogą zniknąć, w porównaniu do reszty Europy (Rysunek 1). W niektórych regionach BSR nie wymrą żadne gatunki, podczas gdy w innych przewiduje się zniknięcie 1-50 gatunków. W Niemczech wymrze jeszcze więcej gatunków, szacunkowo od 1 do ponad 200, zależnie od obszaru. Liczba nowych gatunków jest względnie wysoka w Szwecji i Finlandii i wynosi od 1 do 200, zależnie od obszaru.

W innych regionach BSR pojawi się od 1 do 150 nowych gatunków, zależnie od obszaru. Istnieją duże wahania przewidywanej liczby nowych gatunków, najczęściej jest spotykany wzrost o 1-25. Ogólne przewidywania przyszłej różnorodności biologicznej w regionie Morza Bałtyckiego zostały przedstawione w Tabeli 2 i Tabeli 3 opracowanych na podstawie wyników w EEA (2008).

Rysunek 1. Przewidywane zmiany w liczbie gatunków roślin w 2050 roku w porównaniu do roku bazowego 2000, na podstawie scenariusza klimatycznego HadCM2 A2 (Mapa 5.30 w EEA (2008) opracowanie na podstawie Bakkenes 2006) (naciśnij aby powiększyć)

Tabela 2. Ogólne perspektywy nowych gatunki roślin , które pojawią się w regionie Morza Bałtyckiego
(↑↑ Znaczny wzrost; ↑ nieznaczny wzrost; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ↑↑ ↑↑ ↑↑ 

 
Tabela 3. Ogólne perspektywy gatunków, które znikną w regionie Morza Bałtyckiego
(↑↑ Znaczny wzrost; ↑ nieznaczny wzrost; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ↑↑ 

Powrót do listy podsekcji

 

Występowanie gadów i płazów (Europa)

Raport Europejskiej Agencji Środowiska EEA (2008) zawiera modelowanie wyników wpływu zmiany klimatu na gady i płazy w Europie, na podstawie Araújo i innych (2006). Przyszłe występowanie gatunków było modelowane przez Araújo i innych (2006) za pomocą czterech metod: uogólnionych modeli liniowych (ang. GLM generalized linear models), uogólnionych modeli addytywnych (ang. GAM generalized additive models), analizę drzewa klasyfikacyjnego (ang. CTA classification tree analysis) oraz sztuczne sieci neuronowe (ang. ANN artificial neural networks). Prognozy na Rysunku 2 opierają się na scenariuszu klimatycznym HadCM3 SRES A2.

Rysunek 2 przedstawia aktualną liczbę gatunków i procent stabilnych gatunków w 2050 roku. Szacuje się, że na terenie BSR będzie występować 80-100% stabilnych gatunków w roku 2050. Jednakże niektóre regiony Szwecji i Finlandii będą miały ich 60-80%.

Rysunek 2. Przewidywany wpływ zmiany klimatu na występowanie gadów i płazów w 2050 roku w porównaniu do obecnego stanu (Mapa 5.31 w EEA (2008), źródło: Bakkenes, 2007, na bazie Araújo 2006) (naciśnij aby powiększyć)

Powrót do listy podsekcji
 

 

Gleba i ziemia (Szwecja)

Fallsviki inni (2007) zbadali przewidywania dotyczące erozji, formowania jarów, obsunięć ziemi i spływu błotnego dla Szwecji w latach 2071-2100 w porównaniu do okresu bazowego  19611-1990 (RCA0/RCA3 na podstawie ECHAM4 A2). Do obliczeń został wykorzystany Model HBV. Analizę przeprowadzono jedynie dla obszarów podatnych na erozję, formowanie jarów, obsunięcia ziemi i spływ błotny. Ogólne przewidywania przyszłych zagrożeń związanych z występowaniem tych zjawisk  zostały przedstawione w Tabeli 4, Tabeli 5, Tabeli 6 i Tabeli 7, opracowanych na podstawie wyników Fallsvika i innych (2007).

Zagrożenie erozją zmieni się na wielu analizowanych obszarach. Symulacje pokazują zwiększone zagrożenie na południowo-zachodnim wybrzeżu i w północno-wschodnich częściach wybrzeża. W niektórych regionach wschodniej Szwecji przewiduje się spadek. 

Tabela 4. Ogólne perspektywy skłonności do erozji
(↑ Nieznaczny wzrost; ↓ nieznaczny spadek; ─ nie uwzględnione w analizie) 

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ↑ i ↓ ─ 


Przewidywana zmiana formowania jarów wykazała te same tendencje co erozja, mianowicie  południowozachodnie i północnowschodnie wybrzeże będą bardziej zagrożone. 

Tabela 5. Ogólne perspektywy formowania jarów
(↑ Nieznaczny wzrost; ↓ nieznaczny spadek; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ↑ i ↓ ─ 


Przewiduje się wzrost zagrożenia obsunięciem ziemi na prawie wszystkich przeanalizowanych obszarów. Jedynie w kilku regionach wschodniej Szwecji zagrożenie zmniejszy się lub pozostanie bez zmian.

Tabela 6. Ogólne perspektywy zagrożenia obsunięciem ziemi
(↑ Nieznaczny wzrost; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ─ 


Przewiduje się wzrost zagrożenia spływu błotnego w północno-zachodniej Szwecji. Ponad połowa przeanalizowanego obszaru będzie bardziej narażona na spływy błotne.

Tabela 7. Ogólne perspektywy zagrożenia spływu błotnego
(↑ Nieznaczny wzrost; ↓ nieznaczny spadek; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ↑ i ↓ ─ 

Powrót do listy podsekcji

 

Węgiel organiczny (Europa, z wyjątkiem krajów projektu BalticClimate)

Smith i inni (2005) ocenili przyszłe zmiany występowania węgla organicznego w glebie (SOC) na łąkach i ziemiach uprawnych na podstawie scenariusza klimatycznego HadCM3 A2. Wyspecjalizowany model SOC wraz z najnowocześniejszymi bazami scenariuszy gleby, zmiany klimatu, użytkowania terenu i technologii zostały wykorzystane do oceny przyszłego występowania węgla organicznego w glebie na łąkach i ziemiach uprawnych. Użyto modelu węglowego Rothamsted do obliczenia zmiany zawartości węgla w glebie na siatce Europy za pomocą danych zmiany klimatu z czterech globalnych ogólnych modelów cyrkulacji wdrażających cztery scenariusze emisji SRES. Model Lund-Postdam-Jena został wykorzystany do obliczenia podstawowej produkcji netto (NPP). Zmiana użytkowania terenu  została ustalona na podstawie scenariusza SRES A2.

Spośród krajów Europy Środkowej i Południowej uwzględniono w badaniu m.in. Szwecję, Finlandię i Niemcy. Wyniki pokazały, że szwedzkie i fińskie ziemie uprawne będą charakteryzowały się różnymi zmianami w zawartości węgla organicznego w glebie w całym regionie (Rysunek 3). Przewiduje się, że północne regiony krajów będzie odczuwać największy spadek, wynoszący na niektórych terenach 10-15 ton węgla na hektar. Zawartość węgla organicznego w glebie wzrośnie o około 10 ton na hektar w południowej części Szwecji i Finlandii. Szacuje się, że na ziemiach uprawnych w Niemczech wzrośnie  zawartości węgla organicznego w glebie w niemal wszystkich regionach. Jednak na bardzo niewielkim obszarze na wschodzie zostanie odnotowany jego spadek. Wielkość zmiany w Niemczech wynosi, zależnie od obszaru, od -2 do ponad 20 ton węgla na hektar. Ogólne przewidywania przyszłej zawartości węgla organicznego w glebie w regionie Morza Bałtyckiego zostały przedstawione w Tabelach 8 i 9 opracowanych na podstawie wyników Smitha i innych (2005).

Rysunek 3. Różnica w średnich zasobach węgla organicznego w ziemiach uprawnych między rokiem 2080 a 1990. Uwzględniono wpływ zmiany klimatu, NPP i technologii (Rys. 7c w Smith i inni (2005))

Tabela 8. Ogólne perspektywy zawartości węgla organicznego w glebie w ziemiach uprawnych
(↑↑ Znaczny wzrost; ↑ nieznaczny wzrost; ↓↓ znaczny spadek; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana Na północy ↓↓, na południu ↑ Na północy ↓↓, na południu ↑ ↑↑ 


Przewidywana zmiana zawartości węgla organicznego w glebie na ziemiach uprawnych wskazuje, że wszystkie przeanalizowane regiony w Szwecji, Finlandii i Niemczech odnotują  przyszłości wzrost węgla organicznego w glebie, za wyjątkiem wschodniej Finlandii (Rysunek 4).

Rysunek 4. Różnica w średnich zasobach węgla organicznego w ziemiach uprawnych między rokiem 2080 a 1990. Uwzględniono wpływ zmiany klimatu, NPP i technologii (Rys. 7d w Smith i inni 2005))

Tabela 9. Ogólne perspektywy zawartości węgla organicznego w glebie na ziemiach uprawnych
(↑↑ Znaczny wzrost; ↓ nieznaczny spadek; ─ nie uwzględnione w analizie)

  SWE FIN EST LAT LIT RU GER
Zmiana ↑↑ Na zachodzie ↑↑, na wschodzie ↓ ↑↑ 

Powrót do listy podsekcji

 

Proszę zapoznać się z wpływem na:

» Sektor rolniczy
» Sektor energetyczny
» Mieszkalnictwo i ustrój wodny
» Całą gospodarkę
» Leśnictwo
» Zdrowie